Suç ve Ceza (Rus Reformu öncesi Rusça: Преступленіе и наказаніе; Rus Reformu sonrası Rusça: Преступление и наказание), Rus yazar Fyodor Dostoyevski tarafından yazılan psikolojik ve dram türündeki romandır. İlk olarak 1866 yılı boyunca Rus Habercisi adlı edebiyat dergisinde on iki ayda yayımlandı.[1] Daha sonra ise tek cilt olarak yayımlandı. Dostoyevski‘nin beş yıl süren Sibirya sürgününün dönüşünde yazdığı tam uzunluktaki ikinci romanıdır. Suç ve Ceza, yazarın “olgunluk” döneminin ilk büyük romanı olarak kabul edilir.[2]
Roman, parası için bir tefeci kadını öldürmeyi tasarlayan, Saint Petersburg‘da yaşayan fakir bir öğrenci olan Rodion Romanoviç Raskolnikov‘un manevi ıstırabı, pişmanlığı ve ahlaki ikilemlerine odaklanır. Öldürmeden önce Raskolnikov, parayla kendini yoksulluktan kurtarabileceğine ve büyük işler yapmaya devam edeceğine inanır. Fakat karışıklık, tereddüt ve şans, ahlaki olarak haklı görülen bir öldürme planını bulanıklaştırır.
Yazım
Dostoyevski 1865 yazında Suç ve Ceza fikrini tasarladı. Yazar, alacaklılara yüklü miktarda para borçluydu ve 1864 yılının başlarında vefat eden kardeşi Mihail’in ailesine yardım etmeye çalışıyordu. Ayyaşlar adıyla tasarlanan eserde ana gaye “mevcut sarhoşluk sorununu, özellikle bir aile tablosu ve çocukların bu koşullarda yetiştirilmesini vs.” ele almaktı. Dostoyevski, Raskolnikov’u ve suçunu, Pierre François Lacenaire olayından esinlenerek tasarladıktan sonra, bu tema, Marmeladov ailesinin öyküsünü merkeze almasına yardımcı oldu.
Dostoyevski, türünün prestijli bir yayını olan ve hem İvan Turgenyev hem de Lev Tolstoy‘un çıkış yeri olan aylık edebiyat dergisi Rus Habercisi‘nden yayıncı Mikhail Katkov’a hikâyesini veya novella tabir edilen uzun hikâyesini (o dönemde Dostoyevski, bunu bir roman olarak düşünmüyordu[3]) teklif etti. Ancak Dostoyevski, 1860’ların başında Katkov’la aralarında olan oldukça kırıcı polemiklerini sürdürdü ve derginin sayfalarında hiçbir şey yayımlamadı. Yine de, durumundan dolayı mecbur kalan Dostoyevski, Katkov’a son çare olarak gitti ve önerilen katkı için avans talep etti.[4] 1865 yılının Eylül ayında Katkov’a yazdığı bir mektupta Dostoyevski çalışmanın “bazı garip, ‘tamamlanmamış’ ancak havada kalan fikirlere sahip” bir genç hakkında olduğunu açıkladı[5] ve “radikalizm” ideolojisinin ahlâki ve psikolojik tehlikelerini keşfetme planına başladı.[6] 1865 yılının Kasımında yazılan mektuplarda önemli bir kavramsal değişim meydana geldi: “Hikâye” bir “roman” haline geldi ve bundan sonra Suç ve Ceza‘ya yapılan tüm referanslar bir romana yönelik oldu.